Muzeum Ziemi Braniewskiej zostało założone w 2016 roku z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Braniewa, które dążyło do utworzenia placówki muzealnej w tym mieście. Otwarcie pierwszej ekspozycji miało miejsce 3 września 2016 roku. Wstępnie zbiory muzeum opierały się na kolekcji Braniewskiego Towarzystwa Historycznego „Baszta” oraz darach mieszkańców. W 1880 roku przy Liceum Hosianum powstało jedno z najstarszych muzeów w Prusach Wschodnich, prowadzone przez prof. Wilhelma Weißbrodta, który zgromadził bogatą kolekcję zabytków antycznych. Po II wojnie światowej muzeum zostało zniszczone, a część zbiorów rozproszona. Dopiero w latach 70. XX wieku, dzięki inicjatywie Towarzystwa Miłośników Braniewa, zaczęły się pojawiać plany stworzenia nowej placówki.

      Muzeum, prowadzone przez organizację pozarządową, mieści się w historycznym obiekcie Collegium Hosianum, a jego zbiory są systematycznie poszerzane. W placówce organizowane są wystawy stałe i czasowe, jak np. „Braniewo – miasto portowe” czy „Historia Zamku Biskupiego w Braniewie”. W 2017 roku otwarto także wystawę poświęconą zbrojom rycerskim z okresu przed I wojną światową. Zewnętrzną część muzeum zdobią tablice pamiątkowe poświęcone wybitnym postaciom związanym z miastem, a także publikacje historyczne, takie jak „Celulozowe Muzeum Ziemi Braniewskiej”.